Quản lý Tài nguyên và Môi trường trong kỷ nguyên chuyển đổi xanh và chuyển đổi số

Theo Báo cáo Phát triển Bền vững 2024 của Deloitte, 85% doanh nghiệp trên thế giới đã gia tăng đầu tư cho các hoạt động phát triển bền vững, trong khi 70% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng biến đổi khí hậu sẽ tác động mạnh đến chiến lược kinh doanh trong 3 năm tới. Năng lượng tái tạo, thu hồi tài nguyên từ chất thải và các mô hình sản xuất sạch hơn đang từng bước thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam. Trong bối cảnh đó, đâu là ngành học có thể giúp người học đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã hội và xu hướng phát triển trong tương lai?

Nền tảng của phát triển bền vững: chuyển đổi xanh và chuyển đổi số

Chuyển đổi xanh là quá trình chuyển dịch từ mô hình sản xuất và tiêu dùng truyền thống sang mô hình phát triển bền vững hơn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và hướng đến kinh tế tuần hoàn. Song song đó, chuyển đổi số giúp doanh nghiệp ứng dụng dữ liệu và công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu vận hành và đưa ra quyết định chính xác hơn.

Không còn là xu hướng tự nguyện, chuyển đổi xanh hiện đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Liên minh châu Âu áp dụng cơ chế điều chỉnh cacbon biên giới (CBAM) buộc hàng hóa nhập khẩu phải có chứng nhận phát thải. Các sàn chứng khoán lớn yêu cầu công bố báo cáo ESG (là viết tắt của các từ tiếng Anh gồm Environmental - Môi trường, Social - Xã hội, Governance - Quản trị doanh nghiệp). Điều này tạo ra nhu cầu lớn đối với nguồn nhân lực có kiến thức chuyên môn về ESG, phát triển bền vững, công nghệ, dữ liệu và quản trị.

Doanh nghiệp cần làm gì trong kỷ nguyên xanh?

Để thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường, nhiều doanh nghiệp đang tập trung vào bốn nhóm hoạt động chính:

• Báo cáo ESG: Xây dựng hệ thống báo cáo ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị): đây là yêu cầu bắt buộc với doanh nghiệp xuất khẩu vào EU, Mỹ, Nhật.

• Kiểm kê carbon: Kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính: đo lường lượng cacbon phát thải, mua tín chỉ cacbon, triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng.

• ISO 14001: Áp dụng tiêu chuẩn ISO 14001 và hệ thống quản lý môi trường (EMS), đảm bảo hoạt động sản xuất tuân thủ quy định và đáp ứng yêu cầu nhà mua hàng quốc tế.

• Kinh tế tuần hoàn: Xây dựng chiến lược kinh tế tuần hoàn, tái sử dụng nguyên liệu, giảm chất thải phát sinh, thiết kế sản phẩm để tái chế.

Các hoạt động này không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp lý và đối tác quốc tế mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng uy tín thương hiệu và thu hút đầu tư.

Chuyển đổi số đang thay đổi cách quản lý môi trường như thế nào?

Chuyển đổi số trong lĩnh vực môi trường là việc ứng dụng công nghệ số - trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống thông tin địa lý (GIS), blockchain - để thu thập, phân tích và ra quyết định về tài nguyên và môi trường nhanh hơn, chính xác hơn, hiệu quả hơn.

Nếu trước đây cán bộ môi trường phải đi thực địa để lấy mẫu nước, thì nay, các cảm biến IoT gắn ở cống thoát nước có thể gửi dữ liệu chất lượng nước về trung tâm điều hành mỗi 5 phút. AI phân tích xu hướng ô nhiễm và cảnh báo trước khi sự cố xảy ra.

Những công nghệ số được ứng dụng trong quản lý tài nguyên và môi trường hiện nay như :

• IoT & cảm biến: được phủ sóng ở khu đô thị, thành phố lớn quan trắc tự động và đưa ra cảnh báo sớm. Ví dụ như ứng dụng AirVisual trên điện thoại là sử dụng trí tuệ nhân tạo AI phân tích dữ liệu cảm biến toàn thành phố và dự báo chỉ số ô nhiễm không khí theo giờ.
• GIS và viễn thám: bản đồ ô nhiễm, theo dõi rừng qua vệ tinh. Tương tự như Google maps cho thấy điểm ùn tắc, hiển thị vùng ô nhiễm, lũ lụt, sạt lở theo thời gian thực.
• Công nghệ Blockchain: xác định thực tín chỉ carbon, chuỗi cung ứng xanh. Chúng ta thường thấy ứng dụng của công nghệ blockchain như là mã QR truy xuất nguồn gốc thực phẩm - đảm bảo tín chỉ carbon không bị làm giả hay bán lặp lại nhiều lần.

Tại sao ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường tại Trường Đại học Văn Lang có thể đáp ứng xu hướng này?

Phát triển bền vững là định hướng xuyên suốt trong môi trường học tập tại Trường Đại học Văn Lang

Tại Trường Đại học Văn Lang, phát triển bền vững là một trong những định hướng quan trọng được tích hợp vào hoạt động đào tạo, nghiên cứu và trải nghiệm sinh viên. Nhà trường khuyến khích người học tiếp cận các vấn đề môi trường, kinh tế và xã hội dưới góc nhìn liên ngành, từ đó hình thành tư duy trách nhiệm đối với cộng đồng và tương lai phát triển bền vững.

Năm 2025, Trường Đại học Văn Lang được xếp trong nhóm 301–800 thế giới theo THE Impact Rankings 2025 về mức độ đóng góp cho các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Trong môi trường học tập đó, sinh viên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường có cơ hội tiếp cận các xu hướng mới về ESG, kinh tế tuần hoàn, quản lý carbon và chuyển đổi xanh, đồng thời phát triển năng lực giải quyết các bài toán môi trường gắn với thực tiễn.

Chương trình đào tạo ngành Quản lý tài nguyên và môi trường gắn với thực tiễn

Ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường hiện được đào tạo tại nhiều trường đại học lớn như Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM, Trường Đại học Nông Lâm, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường hay Đại học Công Thương. Tại Trường Đại học Văn Lang, chương trình được xây dựng theo triết lý Learning by Doing – học tập thông qua trải nghiệm, giúp sinh viên tiếp cận kiến thức chuyên môn gắn liền với thực tiễn nghề nghiệp:

• https://www.vlu.edu.vn/news/truong-dai-hoc-van-lang-khanh-thanh-trung-tam-kien-tao-doi-moi-and-tac-dong: trải nghiệm đẳng cấp về các phòng học lý thuyết, thực hành chuyên biệt cho từng ngành, chuỗi phòng lab thực hành, phòng lan công nghệ, thư viện số, các phòng thể dục thể thao, hồ bơi,…
• Sáng tạo không giới hạn: các phòng học được thiết kế linh hoạt, chủ động như các hội đồng chuyên môn giả lập, như các buổi phỏng vấn,... được thiết kế theo từng môn học, giúp các bạn thỏa sức được thể hiện bản thân, tự tin trình bày các ý tưởng về bảo vệ môi trường.
• Kỹ năng số: ứng dụng kỹ năng số và ứng dụng AI vào học tập. Sinh viên được cung cấp các kỹ năng này ngay từ năm nhất.
   
• Các môn học cốt lõi thể hiện rõ sự tích hợp giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số: ứng dụng GIS và viễn thám trong quản lý môi trường, môn Phân tích dữ liệu và Ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo trong QLTNMT, Quản lý Môi trường: Giải pháp Đô thị Thông minh, Hệ thống Quản lý Môi trường ISO 14001,…

Cơ hội nghề nghiệp nào cho sinh viên ngành Quản lý tài nguyên và môi trường

Sự phát triển của ESG, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh đang mở ra nhiều cơ hội việc làm mới cho sinh viên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường.

Sau khi tốt nghiệp, sinh viên có thể đảm nhận các vị trí như:

• Chuyên viên/Quản lý Sức khỏe - An toàn – Môi trường (HSE);
• Chuyên viên/Quản lý Môi trường – Xã hội – Quản trị (ESG);
• Chuyên viên/Quản lý các hoạt động môi trường và phát triển bền vững; 
• Chuyên viên tư vấn môi trường và phát triển bền vững;
• Chuyên viên/Quản lý ISO;
• Cán bộ dự án môi trường;
• Chuyên viên phân tích hiệu quả và kiểm toán năng lượng; 
• Chuyên viên công chức nhà nước về tài nguyên và môi trường.

ESG và phát triển bền vững, tín chỉ carbon đều là đang được luật hóa trên toàn cầu: Liên minh châu Âu yêu cầu báo cáo bắt buộc từ 2025, Việt Nam có lộ trình kiểm kê khí nhà kính bắt buộc từ 2025–2030. Đây là lĩnh vực có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai, kéo theo xu hướng tuyển dụng nhân lực chất lượng có kiến thức về môi trường, dữ liệu và công nghệ sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.

Tin và Hình: Khoa Môi trường