Biến nước thải thành tài nguyên: Gợi mở mô hình đất ngập nước tại Hà Lan

Ngày 03/06/2026, Khoa Môi trường Trường Đại học Văn Lang tổ chức buổi hội thảo “Nghiên cứu về wetland tại Hà Lan để tái sử dụng nước thải sinh hoạt” được trình bày bởi GS. Adriaan Mels - Chủ nhiệm Nhóm Công nghệ Môi trường tại Đại học và Nghiên cứu Wageningen, Hà Lan. Hội thảo nhằm giới thiệu đến giảng viên, sinh viên những hướng tiếp cận mới trong xử lý nước thải, tái sử dụng nước và quản lý tài nguyên nước thông qua các giải pháp dựa trên thiên nhiên, đặc biệt là hệ thống đất ngập nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu và phát triển đô thị bền vững.

Tại hội thảo, GS. Adriaan Mels đã dẫn dắt người nghe từ khái niệm nền tảng về Nature-based Solutions, tức các giải pháp tận dụng quá trình tự nhiên và hệ sinh thái để tạo ra nhiều lợi ích cùng lúc như cải thiện đa dạng sinh học, giảm tác động của biến đổi khí hậu, nâng cao chất lượng nguồn nước và hạn chế rủi ro thiên tai. Từ thực tiễn Hà Lan, nơi nhiều khu vực và các thành phố lớn như Amsterdam, Rotterdam, The Hague nằm ở hoặc dưới mực nước biển, giáo sư phân tích cách quốc gia này chuyển từ tư duy phụ thuộc vào hạ tầng “xám” truyền thống sang kết hợp hạ tầng “xanh - xám”. Các ví dụ tiêu biểu được trình bày gồm Sand Motor giúp bồi đắp và bảo vệ bờ biển tự nhiên, chương trình Room for the River nhằm mở thêm không gian cho sông để giảm nguy cơ ngập lụt, cùng các mô hình bổ cập nước ngầm ở vùng cồn cát ven biển để dự trữ nước uống.

Bên cạnh nhóm giải pháp phòng chống lũ và bảo vệ nguồn nước, nội dung của hội thảo còn nói về ứng dụng đất ngập nước trong xử lý nước thải sinh hoạt và cải thiện chất lượng nước sau xử lý. GS. Adriaan Mels giới thiệu các hệ thống vùng đất ngập nước được xây dựng cho khu vực nông thôn, có thể kết hợp với bể lắng hoặc bể tự hoại, vận hành theo cơ chế tự nhiên như lắng, lọc, hấp phụ, phân hủy sinh học, quang phân và hấp thu qua thực vật thủy sinh. Một số mô hình tại Hà Lan như waterharmonica cũng được nhắc đến như giải pháp đưa nước thải sau xử lý qua môi trường đất ngập nước để nâng chất lượng nước theo hướng sinh thái hơn, đồng thời tạo thêm không gian cho đa dạng sinh học.

Điểm nhấn của hội thảo nằm ở cách nhìn nước thải vừa là nguồn ô nhiễm cần được kiểm soát, vừa là nguồn tài nguyên có thể được xử lý, tái sử dụng và đưa trở lại vòng tuần hoàn nước. Khi đề cập đến chất ô nhiễm vi lượng hữu cơ từ dược phẩm, sản phẩm chăm sóc cá nhân, nước thải sinh hoạt và công nghiệp, giáo sư nhấn mạnh đây là thách thức mới trong xử lý nước vì nhiều hợp chất tồn tại ở nồng độ rất thấp nhưng vẫn có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Từ đó, các hướng nghiên cứu như dự báo khả năng loại bỏ vi chất trong hệ tự nhiên, tối ưu thiết kế đất ngập nước, quy hoạch hạ tầng xanh - xanh dương bằng GIS cho đô thị và mô hình hóa dòng chảy mặt - nước ngầm được xem là những gợi mở quan trọng cho nghiên cứu, giảng dạy và ứng dụng tại Việt Nam.

Thông qua những chia sẻ từ kinh nghiệm nghiên cứu và ứng dụng tại Hà Lan, hội thảo đã mang đến cho sinh viên Khoa Môi trường cái nhìn thực tiễn hơn về vai trò của các giải pháp dựa trên thiên nhiên trong xử lý nước thải và quản lý tài nguyên nước. Các nội dung được trình bày góp phần bổ sung kiến thức chuyên môn, đồng thời gợi mở thêm hướng tiếp cận cho các nghiên cứu, đồ án và ứng dụng trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm nước, ngập đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tin: Bích Ngọc
Hình: Lê Danh